ЕКСПОРТ ЦИФРОВИХ ПОСЛУГ ЯК КАНАЛ ПОДОЛАННЯ МАКРОЕКОНОМІЧНИХ ДИСБАЛАНСІВ

Автор(и)

DOI:

https://doi.org/10.32782/2786-8273/2026-15-29

Ключові слова:

цифрові послуги, макроекономічні дисбаланси, структурна трансформація, експортно-орієнтоване відновлення, е-гривня, післявоєнна відбудова, монетарний суверенітет

Анотація

У статті досліджено роль експорту послуг як каналу подолання макроекономічних дисбалансів та розглянуто інституційні можливості розвитку цифрового мікроекспорту в умовах воєнних руйнувань і повоєнного відновлення. Актуальність проблеми зумовлена потребою у надходженні валютної виручки за обмеженої пропускної спроможності фізичної логістики та необхідністю розмежування потенціалу цифрових послуг і фактично оцінених макроекономічних залежностей. Мета дослідження полягає в оцінюванні реакції експорту послуг на структурні чинники та визначенні меж використання цих оцінок для обґрунтування інституційних пропозицій. Методичний підхід поєднує кластеризацію 50 епізодів відновлення методом Варда, аналіз головних компонент і байєсівське оцінювання нелінійної авторегресійної моделі з розподіленими лагами та корекцією помилки. На основі 32 ефекторів виділено п’ять компонентів, які пояснюють 68,8 % дисперсії. Українська частина дослідження охоплює річні спостереження за 1996–2023 роки. Установлено, що коефіцієнт корекції помилки в рівнянні експорту послуг України становить −0,7476 проти −0,3374 в еталонному кластері. Гранична віддача компоненти структурно-технологічної модернізації дорівнює +2,65, а коефіцієнт її квадратичного члена становить +1,5481. Водночас компоненти зовнішньої стійкості та монетарного суверенітету мають від’ємні оцінені граничні віддачі. Сценарне зіставлення на 2031 рік дає 39,87 % ВВП за інерційною траєкторією та 41,09 % за траєкторією втручання. Ці значення характеризують умовні результати моделі, а не доведений ефект конкретного податкового чи платіжного інструмента. Запропоновано дослідити автоматизоване справляння збору з цифрового мікроекспорту та програмовані розрахунки із застосуванням е-гривні як напрями пілотного тестування. Наголошено, що залежність оцінено для сукупного експорту послуг, а не окремо для його цифрового сегмента. Короткі часові ряди, помірна стійкість кластеризації та невисока скоригована якість рівняння обмежують точність прогнозів. Подальші дослідження мають спиратися на дезагреговані дані, перевірку чутливості та пряме оцінювання витрат і наслідків запропонованих механізмів.

Посилання

Ahnert T., Assenmacher K., Hoffmann P., Leonello A., Monnet C., Porcellacchia D. The economics of central bank digital currency. ECB Working Paper Series. 2022. No. 2713. URL: https://www.ecb.europa.eu/pub/pdf/scpwps/ecb.wp2713~91ddff9e7c.en.pdf

Auer R., Böhme R. The technology of retail central bank digital currency//BIS Quarterly Review. March 2020. P. 85–100. URL: https://www.bis.org/publ/qtrpdf/r_qt2003j.pdf

Bordo M. D., Levin A. T. Central Bank Digital Currency and the Future of Monetary Policy. NBER Working Paper. 2017. No. 23711. URL: https://www.nber.org/papers/w23711

EUR-Lex. Regulation (EU) 2023/1114 of the European Parliament and of the Council of 31 May 2023 on markets in crypto-assets//Official Journal of the European Union. L 150. 9.06.2023. P. 40–205. URL: https://eur-lex.europa.eu/eli/reg/2023/1114/oj/eng

European Central Bank. Progress on the preparation phase of a digital euro. 2024. URL: https://www.ecb.europa.eu/euro/digital_euro/progress/shared/pdf/ecb.deprp202406.en.pdf

FATF. Updated Guidance for a Risk-Based Approach to Virtual Assets and Virtual Asset Service Providers. FATF, 2021. URL: https://www.fatf-gafi.org/en/publications/Fatfrecommendations/Guidance-rba-virtual-assets-2021.html

Gelman A., Rubin D. B. Inference from Iterative Simulation Using Multiple Sequences // Statistical Science. 1992. Vol. 7, no. 4. P. 457–472. URL: https://doi.org/10.1214/ss/1177011136

Hausmann R., Rodrik D., Velasco A. Growth Diagnostics. Growth Lab Working Paper. 2005. No. 3. URL: https://growthlab.hks.harvard.edu/wp-content/uploads/2015/08/growth-diagnostics.pdf

IMF. Boosting Economic Recovery after Conflict: Patterns and Policies // Regional Economic Outlook: Middle East and Central Asia. October 2025. P. 26–39. URL: https://www.imf.org/-/media/files/publications/reo/mcd-cca/2025/october/english/ch2.pdf

IT Ukraine Association, Top Lead. Digital Tiger 2024: the Market Power of Ukrainian IT. 2024. URL: https://itukraine.org.ua/files/DigitalTiger2024.pdf

Національний банк України. Е-гривня. URL: https://bank.gov.ua/en/payments/e-hryvnia

OECD. The Role of Digital Platforms in the Collection of VAT/GST on Online Sales. OECD Publishing, 2019. URL: https://www.oecd.org/en/publications/2019/06/the-role-of-digital-platforms-in-the-collection-of-vat-gst-on-online-sales_3896ff29.html

OECD. Tax Challenges Arising from Digitalisation of the Economy – Global Anti-Base Erosion Model Rules (Pillar Two). OECD Publishing, 2021. URL: https://doi.org/10.1787/782bac33-en

Rodrik D. One Economics, Many Recipes: Globalization, Institutions, and Economic Growth. Princeton: Princeton University Press, 2007. 280 p.

Thirlwall A. P. The balance of payments constraint as an explanation of international growth rate differences. Banca Nazionale del Lavoro Quarterly Review. 1979. Vol. 32, No. 128. P. 45–53. URL: https://rosa.uniroma1.it/rosa04/psl_quarterly_review/article/view/12804

World Trade Organization. World Trade Report 2019: The Future of Services Trade. WTO, 2019. URL: https://www.wto.org/english/res_e/publications_e/wtr19_e.htm

Ahnert T., Assenmacher K., Hoffmann P., Leonello A., Monnet C., Porcellacchia D. (2022) The economics of central bank digital currency. ECB Working Paper Series, no. 2713. Available at: https://www.ecb.europa.eu/pub/pdf/scpwps/ecb.wp2713~91ddff9e7c.en.pdf

Auer R., Böhme R. (2020) The technology of retail central bank digital currency. BIS Quarterly Review, March, pp. 85–100. Available at: https://www.bis.org/publ/qtrpdf/r_qt2003j.pdf

Bordo M. D., Levin A. T. (2017) Central Bank Digital Currency and the Future of Monetary Policy. NBER Working Paper, no. 23711. Available at: https://www.nber.org/papers/w23711

European Parliament, Council of the European Union (2023) Regulation (EU) 2023/1114 of 31 May 2023 on markets in crypto-assets. Official Journal of the European Union, L 150, pp. 40–205. Available at: https://eur-lex.europa.eu/eli/reg/2023/1114/oj/eng

European Central Bank (2024) Progress on the preparation phase of a digital euro. Available at: https://www.ecb.europa.eu/euro/digital_euro/progress/shared/pdf/ecb.deprp202406.en.pdf

FATF (2021) Updated Guidance for a Risk-Based Approach to Virtual Assets and Virtual Asset Service Providers. FATF. Available at: https://www.fatf-gafi.org/en/publications/Fatfrecommendations/Guidance-rba-virtual-assets-2021.html

Gelman A., Rubin D. B. (1992) Inference from Iterative Simulation Using Multiple Sequences. Statistical Science, vol. 7, no. 4, pp. 457–472. DOI: https://doi.org/10.1214/ss/1177011136

Hausmann R., Rodrik D., Velasco A. (2005) Growth Diagnostics. Growth Lab Working Paper, no. 3. Harvard Kennedy School. Available at: https://growthlab.hks.harvard.edu/wp-content/uploads/2015/08/growth-diagnostics.pdf

International Monetary Fund (2025) Boosting Economic Recovery after Conflict: Patterns and Policies. Regional Economic Outlook: Middle East and Central Asia, October, pp. 26–39. International Monetary Fund. Available at: https://www.imf.org/-/media/files/publications/reo/mcd-cca/2025/october/english/ch2.pdf

IT Ukraine Association, Top Lead (2024) Digital Tiger 2024: The Market Power of Ukrainian IT. Available at: https://itukraine.org.ua/files/DigitalTiger2024.pdf

National Bank of Ukraine (n.d.) E-hryvnia. Available at: https://bank.gov.ua/en/payments/e-hryvnia (accessed October 7, 2026).

OECD (2019) The Role of Digital Platforms in the Collection of VAT/GST on Online Sales. OECD. Available at: https://www.oecd.org/en/publications/2019/06/the-role-of-digital-platforms-in-the-collection-of-vat-gst-on-online-sales_3896ff29.html

OECD (2021) Tax Challenges Arising from Digitalisation of the Economy – Global Anti-Base Erosion Model Rules (Pillar Two). OECD. DOI: https://doi.org/10.1787/782bac33-en

Rodrik D. (2007) One Economics, Many Recipes: Globalization, Institutions, and Economic Growth. Princeton: Princeton University Press, 280 p.

Thirlwall A. P. (1979) The balance of payments constraint as an explanation of international growth rate differences. Banca Nazionale del Lavoro Quarterly Review, vol. 32, no. 128, pp. 45–53. Available at: https://rosa.uniroma1.it/rosa04/psl_quarterly_review/article/view/12804

World Trade Organization (2019) World Trade Report 2019: The Future of Services Trade. WTO. Available at: https://www.wto.org/english/res_e/publications_e/wtr1 _e.htm

##submission.downloads##

Опубліковано

19.11.2026

Як цитувати

Хрущ, Ю. (2026). ЕКСПОРТ ЦИФРОВИХ ПОСЛУГ ЯК КАНАЛ ПОДОЛАННЯ МАКРОЕКОНОМІЧНИХ ДИСБАЛАНСІВ. Український економічний часопис, (15), 212–217. https://doi.org/10.32782/2786-8273/2026-15-29